NARRACJA PRAKTYKI

Moja praktyka video-artowa rozwija się jako proces poszukiwania własnego miejsca w świecie, który coraz trudniej opisać językiem, narracją czy jednoznaczną pozycją polityczną. Punktem wyjścia jest doświadczenie życia w stałym napięciu — w polu negatywnych wibracji generowanych przez kryzysy polityczne, społeczne i historyczne, które przenikają codzienność i kształtują sposób odczuwania rzeczywistości. Polityka nie pojawia się w moich pracach jako bezpośredni komentarz ani deklaracja. Funkcjonuje raczej jako środowisko — pole nacisku, zmęczenia i dezorientacji. To niewidzialna, lecz wszechobecna presja, która wpływa na rytm życia, percepcję czasu i relację z otoczeniem. Właśnie ona staje się impulsem do pracy z obrazem jako medium zdolnym rejestrować to, co trudne do nazwania, lecz intensywnie odczuwalne. Moja praktyka opiera się na nieliniowym myśleniu o narracji. Zamiast klasycznej opowieści rozwijam struktury oparte na przejściach, pęknięciach, stanach granicznych oraz rezonansach. Interesuje mnie moment, w którym sens nie jest już komunikowany wprost, lecz ujawnia się poprzez rytm, napięcie i trwanie obrazu. Każda z prac funkcjonuje jako autonomiczny etap tej drogi, jednak znaczenie wyłania się dopiero w relacji pomiędzy nimi — poprzez drganie powstające pomiędzy obrazami, czasem i doświadczeniem widza. Tak rozumiana praktyka jest bliska podejściu practice-as-research, w którym wiedza nie zostaje przekazana wprost, lecz rodzi się z percepcji, uważności i cielesnego doświadczenia czasu.

TRAJEKTORIA PRAC

Trajektoria mojej praktyki rozwija się jako sekwencja etapów, które nie tworzą linearnej opowieści, lecz proces stopniowego przesuwania uwagi — od reakcji i oporu ku doświadczeniu rezonansu. Początkowe prace koncentrują się na geście sprzeciwu, odmowy i wycofania. Są odpowiedzią na nadmiar presji i napięć, w których jasne pozycjonowanie się staje się niemożliwe. To etap ciszy i redukcji, w którym brak działania staje się formą ochrony. W kolejnych realizacjach narracja zaczyna się kruszyć, a język traci zdolność opisu rzeczywistości. Katastrofa pojawia się nie jako wydarzenie, lecz jako stan ciągły. Obraz przestaje wyjaśniać, a zaczyna intensyfikować — poprzez rytm, fragmentację i deformację. Momentem przełomowym są prace, w których pustka i brak sensu przestają być traktowane jako brak, a zaczynają funkcjonować jako stan przejściowy. To etap zawieszenia, w którym stare znaczenia przestają działać, a nowe jeszcze się nie wyłoniły. W dalszej części trajektorii pojawia się ruch i podróż — przechodzenie przez żałobę, ciemność i utratę punktów odniesienia. Obraz prowadzi widza przez doświadczenie zanurzenia, w którym napięcie zostaje przetworzone w czas, przestrzeń i energię. Ostatni etap nie przynosi rozwiązania, lecz możliwość: próbę odnalezienia własnej częstotliwości i miejsca w rzeczywistości, która pozostaje niestabilna i niejednoznaczna.

I - OPÓR, ODMOWA, WYCOFANIE

I Choose Not To (2017) - wybieram NIE

Pierwszym etapem tej drogi jest gest odmowy, który nie zostaje w pracy jednoznacznie afirmowany. I Choose Not Topowstało z potrzeby zatrzymania się w świecie, który nieustannie domaga się reakcji, stanowiska i działania, ale jednocześnie poddaje ten gest krytycznej obserwacji. Odmowa pojawia się tu nie jako rozwiązanie, lecz jako stan napięcia — reakcja na nadmiar presji, która sama w sobie niesie konsekwencje. To moment, w którym polityczna wibracja jest odczuwana jako hałas i przeciążenie, uniemożliwiające jasne pozycjonowanie się. Wycofanie staje się odruchem obronnym, ale wideo nie traktuje go jako bezpiecznej strategii. Przeciwnie — cisza, redukcja i powtarzalność obrazu stopniowo ujawniają ambiwalencję odmowy, jej potencjał zarówno ochronny, jak i paraliżujący. Brak działania nie zostaje tu przedstawiony jako neutralny gest. Odmowa przybiera formę zawieszenia, które w równym stopniu chroni, co unieruchamia. Obraz nie prowadzi narracji, lecz zatrzymuje ją w punkcie, w którym pytanie o odpowiedzialność pozostaje otwarte, a decyzja o wycofaniu nie przynosi ulgi ani rozstrzygnięcia. I Choose Not To porusza się na granicy gestu politycznego i egzystencjalnego, traktując odmowę jako symptom — efekt życia w świecie nadmiaru bodźców, oczekiwań i kryzysów. Praca nie proponuje jednoznacznej postawy, lecz bada moment, w którym brak reakcji staje się równie znaczący, jak działanie.

Projekt był również realizowany jako mapping projekcyjny we współpracy z Vienna Dynamic Projection Institute, co pozwoliło przenieść to napięcie w przestrzeń publiczną i skonfrontować widza z ambiwalencją odmowy w skali fizycznej.

II — DECYZJA O ODEJŚCIU

They Have Went to Sea (2022) - Poszli w morze

W kolejnym etapie odmowa przekształca się w decyzję o odejściu — rozumianą jako akt emigracji, zarówno dosłownej, jak i symbolicznej. They Have Went to Sea nie opowiada o podróży, lecz o stanie tuż przed nią: momencie psychologicznym, w którym opuszczenie miejsca zaczyna jawić się jako jedyna możliwa reakcja na narastające napięcia polityczne i społeczne. Obraz morza budowany jest z rytmicznych, graficznych linii generowanych przez ruch ciał. Gesty tancerzy, przetworzone algorytmicznie, tworzą niestabilną, falującą strukturę, która stopniowo pochłania swoje własne źródło. W ten sposób postacie nie tylko wchodzą w morze — współtworzą przestrzeń, w której następuje zanurzenie i znikanie. Ten zabieg przesuwa znaczenie pracy w stronę odpowiedzialności. Emigracja nie zostaje tu pokazana jako reakcja na zewnętrzny żywioł, lecz jako proces, w którym jednostki — poprzez własny ruch i decyzje — uczestniczą w wytwarzaniu warunków odejścia. Symboliczne morze staje się metaforą systemu nacisków, który jest jednocześnie doświadczany i generowany. Polityka funkcjonuje w tej pracy jako pole sił wpływające na zachowania ciał i dynamikę wyborów. They Have Went to Sea krytycznie bada emigrację jako konsekwencję długotrwałego napięcia — gest, który nie przynosi prostego rozwiązania, lecz prowadzi do stanu zawieszenia i nieodwracalności. Praca zatrzymuje się w momencie granicznym — tuż przed przekroczeniem, bez obietnicy nowego początku. To etap, w którym poszukiwanie miejsca w świecie zaczyna oznaczać jego opuszczenie, przy jednoczesnej świadomości, że konsekwencje tej decyzji nie są wyłącznie narzucone z zewnątrz, lecz wynikają również z naszych własnych działań.

III — KATASTROFA JAKO STAN

Serves Us Right (2020) - DOBRZE NAM TAK

Serves Us Right powstało w czasie izolacji, w momencie, gdy doświadczenie globalnego kryzysu zbiegło się z osobistym poczuciem zamknięcia i bezruchu. Praca wyrasta z napięcia pomiędzy rosnącą świadomością katastrofy a niemożnością bezpośredniego działania. Zamiast reagować dosłownie, zwróciłam się ku obrazowi jako przestrzeni przetworzenia — miejsca, w którym rzeczywistość może zostać zdeformowana, rozbita i złożona na nowo. Film nie dokumentuje świata zewnętrznego, lecz traktuje katastrofę jako stan ciągły. Obraz podlega intensywnym przekształceniom poprzez rytm, fragmentację i cyfrową ingerencję. Pracując na istniejących materiałach (footage BASHING), przesuwam uwagę z opowiadania zdarzeń na sam proces transformacji obrazu. Sens nie jest przekazywany wprost, lecz ujawnia się jako napięcie, wrażenie i energia narastająca wraz z kolejnymi deformacjami. Katastrofa obecna w Serves Us Right nie ma formy jednoznacznego obrazu ani pojedynczego wydarzenia. Jest konsekwencją ludzkich wyborów, konsumpcyjnego rozpędu i utraty relacji ze światem, który coraz częściej traktujemy jako zasób. Tytuł pracy ma dla mnie wymiar gorzki, ale nie oskarżycielski — wskazuje na moment, w którym odpowiedzialność przestaje być możliwa do odsunięcia. W mojej praktyce Serves Us Right zajmuje miejsce przejściowe: pomiędzy pracami o wyraźnym charakterze społeczno-politycznym a późniejszymi realizacjami, w których narracja zaczyna się kruszyć, a polityka traci język, pozostawiając po sobie jedynie drganie. To etap, w którym obraz przestaje wyjaśniać, a zaczyna rezonować.

Praca może funkcjonować jako autonomiczny film lub jako pętla instalacyjna, zapraszając widza do doświadczenia czasu kryzysu nie poprzez opowieść, lecz poprzez intensywność obrazu.

IV — PĘKNIĘCIE JĘZYKA

Empty States (Stany Puste, 2019)

Stany Puste są punktem granicznym całej mojej praktyki. To praca po końcu — po wyczerpaniu narracji politycznej i po utracie wiary w możliwość opisywania rzeczywistości poprzez słowa, symbole i deklaracje. Jest to moment, w którym język przestaje działać, a potrzeba wyjaśniania świata zostaje świadomie porzucona. Pustka nie funkcjonuje tu jako brak, lecz jako stan przejściowy. Negatywna wibracja świata nie znika, lecz przestaje być nazywana. Obraz balansuje pomiędzy abstrakcją a pejzażem końca świata, a znaczenie wyłania się wyłącznie z rytmu, ruchu i trwania — z samego doświadczenia czasu. Na tym etapie poszukiwanie miejsca w świecie oznacza zgodę na jego chwilowy brak. Stany Puste są przestrzenią zawieszenia: ciszą po intensywnym napięciu, oddechem po wyczerpaniu narracji. To moment, w którym stare znaczenia już nie działają, a nowe jeszcze się nie wyłoniły. W tej pracy po raz pierwszy w pełni ufam obrazowi jako zjawisku czasowemu i energetycznemu. Znaczenie nie jest tu opowiadane ani ilustrowane — pojawia się jako doświadczenie, które widz przechodzi we własnym tempie. Stany Pustenie proponują rozwiązania ani nowej opowieści; pozostają w stanie oczekiwania, traktując pustkę jako warunek możliwości dalszej transformacji.

V — PODRÓŻ PRZEZ ŻAŁOBĘ

Przepływ (Flow, 2020)

Po pęknięciu języka pojawia się ruch. Przepływ jest pracą o żałobie rozumianej jako proces, który posiada własną trajektorię. Film ma wyraźny początek i koniec — rozpoczyna się obrazem czarnego oceanu, a kończy wejściem w ciemną, kosmiczną przestrzeń, przypominającą pochłaniającą pustkę. Pomiędzy tymi punktami rozciąga się podróż, którą traktuję jako wewnętrzne przejście, a nie narrację fabularną. Obraz prowadzi widza przez kolejne stany doświadczenia, przywołując wrażenie dryfowania i przemieszczania się przez nieznane, niemal kosmiczne pejzaże. Jest to podróż pozbawiona orientacji i celu w tradycyjnym sensie — nie zmierza ku rozwiązaniu ani ukojenia, lecz ku zanurzeniu się w niepewności i utracie punktów odniesienia. Sens nie zostaje tu odzyskany ani wyjaśniony; zostaje przeżyty. Przepływ powstał z potrzeby nadania formy doświadczeniu, które wymyka się językowi. Żałoba nie jest tu opowiadana ani definiowana, lecz przechodzona — jako proces stopniowego oddalania się od świata znanych znaczeń. Ruch obrazu, zmieniająca się skala i rytm zastępują słowa, prowadząc widza w stronę doświadczenia granicznego. W mojej praktyce praca ta rozwija etap zapoczątkowany w Stanach Pustych, przesuwając uwagę z pustki po załamaniu narracji w stronę ruchu i przejścia. Polityczne napięcie, obecne wcześniej jako ciężar i brak języka, zostaje tu przetworzone w czas, przestrzeń i energię. Przepływ nie proponuje przezwyciężenia negatywnej wibracji świata — pozwala przez nią przejść.

Film może być prezentowany jako wideo jednokanałowe lub jako część instalacji, w której czas i ciemność stają się kluczowymi elementami doświadczenia.

VI — PUNKT STYKU

Salt Point - Linia Brzegu

Po doświadczeniu zanurzenia i przejścia przez ciemność pojawia się etap zatrzymania. Salt Point jest pracą o byciu „pomiędzy” — pomiędzy lądem a wodą, ruchem a trwaniem, powrotem a dalszym przejściem. W tej pracy nie chodzi już o przechodzenie przez kryzys, lecz o uważne bycie na jego krawędzi. Obraz nie prowadzi dalej ani nie domyka procesu; pozwala pozostać w stanie napięcia, w którym świat przestaje być doświadczany jako narracja, a zaczyna funkcjonować jako pole rezonansu. Salt Point jest momentem kalibracji — miejscem, w którym po przejściu przez negatywne wibracje możliwe staje się ponowne dostrojenie percepcji, zanim pojawi się jakakolwiek forma nowego początku. To etap zawieszenia, w którym ruch zostaje spowolniony, a uwaga skierowana na relację z przestrzenią, rytmem i trwaniem.

VII — POCZĄTEK

Początek (Seedling, 2021)

Ostatni etap tej drogi nie jest rozwiązaniem, lecz możliwością. Początek jest pracą o momencie, w którym po doświadczeniu rozpadu, żałoby i zanurzenia pojawia się potencjał nowego życia — jeszcze niepewny i kruchy. Film ma wyraźną strukturę drogi: rozpoczyna się obrazem przebijania się przez lód, a kończy wizją monumentalnych drzew ukazanych w ultrafioletowego timelapsu. Pomiędzy tymi punktami rozgrywa się proces powolnego wyłaniania się i wzrostu. Obraz prowadzi widza przez stan przejścia — od oporu i zamrożenia ku stopniowemu otwarciu. Zmiana nie następuje gwałtownie ani spektakularnie. Początek nie przedstawia narodzin jako wydarzenia, lecz jako proces wymagający czasu, cierpliwości i uważności. Nowy początek nie zostaje tu nazwany ani jednoznacznie zdefiniowany — ujawnia się poprzez zmianę rytmu obrazu, jego temperatury i materialności. Przejście od lodu do organicznej, niemal nienaturalnej intensywności ultrafioletowych drzew podkreśla, że odrodzenie nie jest powrotem do znanego porządku, lecz wejściem w inną formę istnienia. Po doświadczeniu negatywnych wibracji świata możliwe staje się odnalezienie własnej częstotliwości — kruchej, niestabilnej, ale autonomicznej. W mojej praktyce Początek domyka wcześniejsze etapy bez ich unieważniania. Jest momentem, w którym ruch znów staje się możliwy, a obraz staje się nośnikiem delikatnej, lecz realnej zmiany. To nie koniec procesu, lecz jego otwarcie.

Kontekst praktyki / O mnie

Kontekst praktyki / O mnie

Moja praktyka artystyczna wyrosła z wieloletniego doświadczenia pracy w komercyjnym obiegu obrazu ruchomego. Przez ponad dwadzieścia lat byłam związana z dużymi produkcjami filmowymi, animacyjnymi i VFX, uczestnicząc w projektach wysokobudżetowych, w których obraz podporządkowany jest efektywności, precyzji i zewnętrznej narracji. Z czasem to środowisko zaczęło generować poczucie zmęczenia — zarówno materiałem, jak i samym sposobem produkowania sensu, w którym obraz coraz częściej redukowany był do funkcji, spektaklu i technicznej sprawności.

To zmęczenie stało się punktem zwrotnym. Stopniowo odchodziłam od pracy komercyjnej na rzecz autonomicznej praktyki artystycznej, poszukując form, które pozwalają na spowolnienie, niejednoznaczność i osobistą odpowiedzialność za obraz. Video art stał się dla mnie przestrzenią odzyskiwania czasu, pracy z niepewnością oraz nieliniowego myślenia — miejscem, w którym obraz funkcjonuje jako proces, a nie produkt.

Równolegle od ponad piętnastu lat rozwijam praktykę urban art i działań w przestrzeni publicznej www.YOLART.net

Praca poza instytucją — na ścianach miast, w kontekście architektury i przypadkowej publiczności — ukształtowała moje myślenie o obrazie jako o czymś, co jest doświadczane, a nie konsumowane. Obraz w przestrzeni publicznej podlega czasowi, pogodzie, politycznemu kontekstowi i niekontrolowanym reakcjom odbiorców. To doświadczenie bezpośrednio wpłynęło na moją praktykę wideo, z których wiele realizacji powstaje z myślą o ekspozycji poza klasycznym „white cube” — w przestrzeniach zewnętrznych, na elewacjach, w formie instalacji i projekcji.

Istotnym elementem tej praktyki stała się również rozszerzona rzeczywistość (AR). Traktuję ją nie jako efekt technologiczny, lecz jako narzędzie tworzenia „żywych obrazów” — prac funkcjonujących pomiędzy tym, co materialne i niematerialne, trwałe i tymczasowe. Hybrydowe realizacje łączące obraz, fotografię, malarstwo i AR rozwijają logikę moich interwencji w przestrzeni publicznej, tworząc warstwowe, czasowe środowiska, w których obraz pojawia się, znika i rekonfiguruje w relacji do miejsca oraz obecności widza.

We wszystkich tych formach — wideo, instalacji, działaniach site-specific i AR — moja praktyka koncentruje się na poszukiwaniu obrazów zdolnych rejestrować niestabilność, presję polityczną i emocjonalne rezonanse bez zamykania ich w jednoznacznych narracjach. Odejście od produkcji komercyjnej nie było odrzuceniem kompetencji technicznych, lecz ich przestawieniem: ku pracy z obrazem jako polem badania, wrażliwości i doświadczenia.

JOLA KUDELA aka YOLA

Visual Artist / Video Art / Moving Image / Urban Art

EDUKACJA

• 1995 - École des Métiers de l’Image – CFT Gobelins Paris - animacja komputerowa

• 1990–1994 - Państwowa Szkoła Filmowa Tv i Teatralna w Łodzi - realizacja filmów animowanych i efectów specjalnych,

• 1985–1990 - Państwowe Liceum Sztuk Plastycznych we Wrocławiu

WYSTAWY ARTYSTYCZNE I INSTALACJE

2025

• 22nd Warsaw Art Fair, Urban Art Section – Leonarda Gallery, Warsaw

2022

• They Went to Sea – AR mural & video installation (200 m²), Doncaster, UK

Fala – group exhibition, Częstochowa, Galeria Miejska, Poland

2020

• Museum of Modern Art, Rio de Janeiro – group exhibition

Investigations and Elaborations in the Ways of Seeing

2019

• Full Moon Party – solo live happening, Warsaw (curated by Pracownia22)

• Reclaiming Babel – 180 m² installation, Liverpool (RISE Festival)

• Festiwall – installation, Paris

• North Devon Art Residency, UK (curated by Canal Gallery, London)

2018

• Fine Arts Film Festival, Venice Institute of Contemporary Art

• The Wall51 – group exhibition, Paris

2017

• Institute of Contemporary Arts (ICA), London – New Shorts: Experiments

• The Blind Leading the Blind – installation, Contexts Festival, Sokołowsko

• We Are All in the Same Boat – street art installation (200 m²), Harlow, UK

2016–2015

• #Quai36 – installation, Paris

• ART NOW – group exhibition, London

• TIAF Independent Art Fair – London

• ART4PIECE – charity auction, Sotheby’s, London

2011–2005

• Nuit Blanche – Paris

• Projection216 – solo exhibition, Shanghai

• Galeria Opus – solo exhibition, Łódź

• Centre Culturel André Malraux – solo exhibition, Le Pecq

• Galerie Autre Regard – solo exhibition, Paris

• FNAC Digital – solo exhibition, Paris

• Palais de Tokyo (Hypegallery) – group exhibition, Paris

WYBRANE NAGRODY

• They Went to Sea

Best Experimental Short Film – Florence Film Awards, 2022

Honourable Mention – Paris Film Awards, 2022

• Empty States

Best Experimental Film – Super Shorts Film Festival, New York, 2021

Best Experimental Film – Obskuur Ghent Film Festival, 2021

• Seedling

Golden Reel Award – Singapore, 2021

• I Choose Not To

Best Experimental Film – Around International Film Festival, Amsterdam, 2017

Award of Merit – Best Shorts Competition, California, 2017

• We Are All in the Same Boat

Jury Special Award – FilmArte Festival, Berlin, 2019

• Trains

Grand Prix – Yach Film Festival, Opole

Best Music Video – Los Angeles Short Film Festival

Best Cinematography – NYC Indie Film Festival

• INNE WYRÓŻNIENIA

PX3 Prix de la Photographie Paris – Third Prize, 2005

Best Book of the Year (Illustration) – 2004

Stypendium Artystyczne Ministra Kultury 1995

Stypendium Artystyczne Prezydenta Miasta Wrocławia 2025

DOŚWIADCZENIE ZAWODOWE

Równolegle z niezależną praktyką artystyczną posiadam wieloletnie doświadczenie w obszarze animacji, efektów wizualnych i produkcji obrazu ruchomego, obejmujące role reżyserki, dyrektorki artystycznej oraz supervisorki wizualnej przy filmach fabularnych, produkcjach animowanych i międzynarodowych projektach kulturalnych realizowanych w Wielkiej Brytanii, Francji i Polsce.

Współpracowałam m.in. ze studiami i instytucjami takimi jak: The Mill, MPC, Double Negative, Mikros Image, Mac Guff, Pathé, Studio 100 Animation, ARTE.

To zaplecze zawodowe wpływa na techniczną precyzję oraz świadomość materialności obrazu w mojej praktyce video-artowej, nie determinując jednak jej ram koncepcyjnych.